Staat het raadsel van de Bende van Nijvel voor de ontknoping? Op een kerkhof in de Franse stad Charleville-Mézières worden deze week de lichamen opgegraven van de gangster Xavier Sliman en zijn ouders. DNA-onderzoek moet de komende weken uitwijzen of Xavier en zijn broer Thierry betrokken waren bij de mysterieuze bende die tussen 1982 en 1985 in totaal 28 doden maakte bij een reeks overvallen, inbraken en carjackings in België.

De vroegere rijkswachter Jean-Pierre Adam, die jaren ijverde voor onderzoek naar de broers, heeft de meeste hoop gevestigd op een DNA-match met Thierry. Van hem is er geen erfelijk materiaal, want hij werd na zijn dood in 2011 gecremeerd, maar het DNA van zijn familie zal voldoende aanknopingspunten geven. Het resultaat wordt dan vergeleken met sporen op sigarettenpeuken die afkomstig zouden zijn van de vermoedelijke ’killer’ van de Bende van Nijvel. De peuken lagen in de taxi van Constantin Angelou, een van de eerste slachtoffers.

Moord op een restauranthouder

Jean-Pierre Adam was eind jaren negentig als rechercheur betrokken bij een onderzoek dat werd gelinkt aan de zaak-Dutroux. Twee Franse gangsters, Thierry Sliman en Patrick Verdin, zouden in 1996 de Waalse restauranthouder Michel Piro hebben vermoord, in opdracht van Piro’s vrouw Véronique Laurent.

Adam vertrok naar Charleville-Mézières, een Franse stad dicht bij de Belgische grens, waar het tweetal woonde. De lokale politie vertelde hem dat Thierry in de jaren zeventig en tachtig overvallen pleegde met zijn broer Xavier. Tot zijn verbazing vond Adam toen een rapport van de rijkswacht in het Belgische grensplaatsje Hastière dat Xavier aanwees als verdachte van de overval op wapenhandel Dekaise in Waver.

Die overval uit september 1982 is het eerste feit van de Bende van Nijvel waarbij een dode viel. Volgens getuigen leek Xavier veel op een van de overvallers en ook op een compositietekening. Hij werd toen zelfs verhoord en gaf toe wapenhandelaar Dekaise te kennen, maar beweerde die ochtend in september bij zijn ouders in Charleville-Mézières te zijn geweest. Dit alibi werd niet gecontroleerd.

De drieste reputatie van Thierry Sliman

Adams nieuwgierigheid werd gewekt. Hij bracht de activiteiten van de gebroeders Sliman nauwgezet in kaart. Met name de jongere Thierry had een drieste reputatie. Hoewel hij nooit voor moord werd veroordeeld (ook niet voor die op Piro) zagen politiemensen in Noord-Frankrijk hem als een gevaarlijke psychopaat en huurmoordenaar. Een mensenleven betekende niets voor hem, hoorde Adam.

Thierry Sliman had een indrukwekkend crimineel cv. Gewapende overvallen, zware mishandeling, verboden wapenbezit, diefstal, inbraak, illegale wapentransacties, souteneurschap, drugs: Thierry had er allemaal ervaring mee en liep de gevangenis in en uit. Maar hij bleek wel steeds vrij te zijn wanneer de Bende van Nijvel toesloeg. En het was opmerkelijk dat zijn criminele activiteiten in Noord-Frankrijk precies in de periode 1982-1985 eerder beperkt waren.

België kende hij bovendien goed. Hij werkte er in de horeca, baatte er een prostitutiebar uit en zou in de jaren negentig een tijdje vlakbij Mons wonen, de stad waar in 1983 Angelou was gevonden. Saillant detail: het was dezelfde streek waar ook de zogenoemde Borains hun stek hadden, een bende boeven die in 1988 terechtstonden voor enkele Bende-overvallen maar daarvoor werden vrijgesproken. Met een ervan zouden Thierry Sliman en Verdin rond 1995 nog zaken hebben gedaan.

Broer Xavier had een minder opvallend crimineel profiel, maar stond te boek als wapenmaniak en handelaar in wapens, afgedankte legerspullen en nazi-memorabilia. Hij zat regelmatig in België voor zijn zaakjes en was goed bekend in Brussel. Het tweetal omringde zich met meerdere duistere types uit de Noord-Franse onderwereld, van wie bodybuilder Edmond Masson opviel door zijn forse gestalte.

Wat deden de Bende-speurders?

Adam maakte zijn bevindingen over naar het team dat het onderzoek deed naar de Bende van Nijvel. Hij constateerde dat die niets gedaan hadden met het rapport dat Xavier Sliman al in oktober 1982 aanwees als verdachte van de overval in Waver. In het eerste van de twee boeken die Adam hierover schreef, meldt hij dat dit vermoedelijk kwam door een slordigheid van een alcoholverslaafde rijkswachter die tot taak had binnengekomen tips op waarde te schatten. Hij had het rapport meteen in de archieven laten verdwijnen. Was dit niet gebeurd, had een vroege aanhouding van de Slimans mogelijk 27 moorden voorkomen.

In 2017 stapte Adam, intussen met pensioen, naar de media met de hypothese dat de bende-Sliman achter de moorden van de Bende van Nijvel stak. Bijna twintig jaar had hij ermee rondgelopen. En hoewel hij zijn eigen speurwerk meerdere malen had gedeeld met de Bende-speurders, wees alles erop dat die er niets mee deden.

Onderzoek zonder resultaat

De Bende van Nijvel zorgde in de periode 1982-1985 voor een ware angstpsychose in België. Het bekendst werden ze door bloedige overvallen op supermarkten. Maar ze maakten zich ook schuldig aan moorden en inbraken die op zichzelf leken te staan. De meeste misdaden pleegden ze in Waals-Brabant, de streek direct ten zuiden van Brussel. Na de overval op de Delhaize in het Oost-Vlaamse Aalst, waar acht mensen werden doodgeschoten, verdween de bende abrupt van het toneel. Niemand werd ooit veroordeeld.

Het Bende-onderzoek concentreerde zich de laatste jaren op de eventuele betrokkenheid van extreemrechts. Ook keken de onderzoekers naar ontspoorde (ex-)politiemensen. Dat bleek vruchteloos. Niet onverwacht, want de hypotheses daarrond waren eerder door andere speurders nagevlooid met even weinig succes. Maar vooral de publieke opinie leek het gerecht telkens weer in die richting te duwen, voortgestuwd door vaak uiterst speculatieve verhalen in boeken en kranten. Zo werd in 2017 de zogenoemde bekentenis die een ex-rijkswachter op zijn sterfbed zou hebben gedaan breed uitgemeten in de media, hoewel nooit duidelijk werd wat die persoon echt had gezegd en niets daarvan geverifieerd kon worden. De politie zat in elk geval niet stil: van enkele honderden mensen werd DNA vergeleken en hiervoor werden ook lichamen opgegraven. Telkens zonder resultaat.

Geld en gekte

Adam gelooft niet in een politiek motief noch in een wraakactie van gefrustreerde rijkswachters. Volgens hem draaide het vooral om financieel gewin. De buit van de Bende van Nijvel was, anders dan media vaak berichtten, aanzienlijk: rond 200.000 euro, een som waarmee je in de jaren tachtig erg veel kon doen. De Slimans, die nooit een normale job hadden, zouden er hun levensstijl mee hebben bekostigd.

Het buitensporige geweld van de Bende zou veel te maken met de persoon Thierry Sliman. Volgens wat Adam hoorde, kampte die in de jaren tachtig met zware psychische problemen en diverse verslavingen. Uit verklaringen van vroegere vriendinnen en bekenden van de Slimans in Adams boeken blijkt hoe onberekenbaar en gewelddadig Thierry kon zijn. Zo was er iemand getuige van hoe hij tijdens een autoritje pardoes zijn vriendin met een mes stak toen ze ergens over ruzieden. Hij bleek gewapend met een revolver over straat te gaan. Ook Xavier was verzot op alles wat blonk en schoot, toonde graag zijn wapens en bleek in contacten met anderen verre van zachtaardig.

Aanwijzingen in de hypothese-Sliman

Partnergeweld en caféruzies zijn iets anders dan supermarktbezoekers doodschieten, maar het zegt wellicht iets over het geweldspotentieel. Adam kan worden verweten dat de verhalen die hij van anderen hoorde niet altijd te controleren zijn. Ze komen soms ook uit bronnen waarvan je de betrouwbaarheid ter discussie kan stellen. En je kunt, met de inzichten van de rechtspsychologie in de hand, ook vraagtekens zetten bij de uitspraken van Bende-getuigen die tientallen jaren nadien opeens een Sliman als dader zeggen te herkennen.

Toch valt niet te negeren dat Adam door de jaren heen heel wat aanwijzingen kon verzamelen, meer dan menig aanhanger van complottheorieën. Die aanwijzingen stellen op zichzelf misschien weinig voor, maar vormen samen wel een interessante keten.

Behalve het feit dat Xavier Sliman volgens getuigen van de overval op wapenhandel Dekaise sterk leek op een van de daders, komt Adam onder meer hiermee:

• Meerdere getuigen maken melding van een Bende-overvaller met een vreemde tred. Xavier Slimans manier van lopen werd door bekenden als robotachtig omschreven, het gevolg van een zwaar motorongeluk in de jaren zeventig.
• Bij sommige feiten van de Bende van Nijvel hoorden getuigen dat daders onderling soms Arabisch spraken of een andere vreemde taal. Een enkele keer werd het Frans van de bandieten omschreven als zijnde met een Noord-Frans accent. De gebroeders Sliman waren half Marokkaans en beheersten Arabisch.
• Bij de laatste Bende-overval in Aalst werd door meerdere getuigen een donkere, mogelijk bruine Mercedes gezien met een kenteken dat volgens sommigen Nederlands en volgens anderen Frans was. Xavier Sliman bezat in die tijd een donkerbruine Mercedes met Franse nummerplaat.
• Dat de Bende van Nijvel van wapens hield, blijkt niet alleen uit de overval bij Dekaise en hun buitensporige gebruik van vuurwapens, maar ook uit andere sporen. De Bende liet in 1985 in het bos van La Houssière een aantal wapentijdschriften achter. Xavier was een verzamelaar van zulke magazines.
• De lange jas die in 1986 uit het kanaal in Ronquières werd gevist samen met spullen die aan de Bende toebehoorden, lijkt als twee druppels water op de mantel die Xavier Sliman op een eerder genomen politiefoto draagt. Dit type werd volgens Adam verkocht in een Brusselse handel met militaire prullaria waar Xavier kind aan huis was.
• Tussen de spullen van de Bende in Ronquières zat ook een ontmantelde granaat. Een bekende van de Slimans verklaarde tegenover Adam dat de broers granaten in hun appartementen hadden liggen en er graag mee koketteerden.
• De Bende van Nijvel stal meerdere auto’s. Naast de VW Golf die hun handelsmerk werd, pikten ze ook een VW Santana en een Saab Turbo. De politie kon achterhalen hoeveel kilometers de Bende met die wagens reed. Volgens Adam komen de kilometers van de Santana en de Saab akelig nauwkeurig overeen met de ritten van de plek van de diefstal naar de streek van Charleville, en van daaruit naar de Bende-feiten en de plaats waar de wagens werden achtergelaten.
• De Volkswagen Santana die de overvallers gebruiken in Waver had valse Franse nummerplaten, hoewel de wagen in België was gestolen.
• Adam vond in een gehucht dichtbij de Belgische grens een voormalige autowerkplaats waar de Slimans toegang toe zouden hebben, en waar vroeger aan VW Golfs zou zijn gesleuteld.
• Twee slachtoffers van de Bende van Nijvel, taxichauffeur Angelou en huisbewaarder José Vanden Eynde, zijn herhaaldelijk in verband gebracht met het illegale pokermilieu. Ook Thierry Sliman bewoog zich daarin. Een van de huurmoorden waarvan hij in Frankrijk werd verdacht betrof die op een pokerspeler die zijn schulden niet betaalde.
• Een van de Bende-overvallers zou een tatoeage op zijn linkerarm hebben gehad en een vrij grote moedervlek in de nek. Thierry had daar een tatoeage: bij een tv-interview in 2001 over de zaak-Piro hield hij zijn arm het hele gesprek krampachtig onder de tafel. Een vrouw verklaarde aan Adam zich vaagweg een moedervlek in Thierry’s nek te herinneren.
• Patrick Verdin, een jarenlange vriend en partner in crime, meent zich te herinneren dat Thierry ergens eind 1985 een kogel in zijn schouder had. Die zou door de huisdokter van Slimans vader zijn verwijderd in de flat van de ouders. De politie vermoedt dat de killer van de Bende van Nijvel bij de laatste overval in Aalst in november 1985 een schotwond opliep door een politiekogel. Verdin heeft overigens niet de reputatie erg betrouwbaar te zijn.
• Thierry Sliman werd in februari 1986 opgesloten in de gevangenis voor andere feiten in Noord-Frankrijk. Dit zou kunnen verklaren waarom de Bende van Nijvel stopte. Ook grote delen van 1984, toen de Bende niet actief was, zat Thierry een straf uit.

Nadat Jean-Pierre Adam in de media het spoor-Sliman onthulde, verving Xavier Sliman al zijn foto’s en commentaren op zijn Facebook-profiel door één mysterieuze quote: On ne peut pas revenir en arrière malheureusement… mais des fois ce serait mieux… dommage pour certains… et certaines… Vertaald betekent dit: “Helaas kunnen we niet terug… maar soms zou dat beter zijn… jammer voor sommigen… en voor sommigen.”

Korte tijd later, in 2019, overleed Xavier Sliman, acht jaar nadat Thierry aan kanker was gestorven.

Kwam de Bende echt uit Frankrijk?

De meest directe en bewezen link tussen de Bende van Nijvel en Frankrijk is de inbraak in een kruidenierszaak in Maubeuge in 1982, het enige feit van de Bende buiten België. De toenmalige onderzoeksrechter Patrick Ramaël is tegenwoordig advocaat en sinds enkele jaren steunpilaar van een aantal nabestaanden van Bende-slachtoffers. Hij kreeg via gerechtelijke procedures gedaan dat het Belgische gerecht alsnog het spoor-Sliman moest onderzoeken. Dat ging niet zonder slag of stoot, te meer omdat justitie het dossier in 2024 officieel had gesloten, maar uiteindelijk werd wel tot de opgravingen bevolen.

Voor Ramaël en Adam was dat een overwinning na een lange strijd. Hun pleidooi om de betrokkenheid van de Slimans te onderzoeken werd schijnbaar niet alleen door de Bende-onderzoekers, maar ook daarbuiten vaak schamper onthaald. Voor veel journalisten en zelfverklaarde kenners van het Bende-dossier is het moeilijk voorstelbaar dat de bende bestond uit losgeslagen schurken uit Noord-Frankrijk. Velen zijn tot vandaag overtuigd van een complot met tentakels tot in het justitieapparaat.

Profilers die bij meerdere gelegenheden het dossier analyseerden voeren een andere koers. Zij kwamen telkens uit bij criminelen uit een gesloten milieu dat los staat van de Belgische onderwereld. Dat pleit eerder voor het spoor-Sliman. Geografische profilers situeerden de comfortzone van de Bende van Nijvel echter in de zuidwestrand van Brussel, ver weg van Noord-Frankrijk. De Bende wordt in het politieonderzoek ook gekoppeld aan het bos van La Houssière is ’s-Gravenbrakel en met de nog zuidelijker gelegen streek rond het dorp Lobbes. Ze lieten daar onder meer vluchtwagens achter.

Wie was de reus?

Een op het eerste gezicht zwak punt in de hypothese-Sliman is de mythische reus van de Bende van Nijvel. Bij enkele overvallen van de bende op supermarkten van Delhaize werd een dader gezien die rond 190 cm groot zou zijn. De Slimans waren 15 tot 20 cm kleiner. Adam oppert dat Xavier Sliman hoge rieten zolen droeg, waardoor hij groter leek, en er is een getuige die zoiets meent te hebben gezien. Maar plateauzolen van 10 tot 15 cm dik vallen op. Waarom werden die niet door anderen genoemd?

Er kan sprake zijn van een verkeerde inschatting bij de beschrijvingen van de zogenoemde reus. Veel mensen zagen de bende terwijl ze gedwongen werden om op de grond te liggen. Dat vertekent de waarneming. Getuigen van misdrijven maken doorlopend fouten bij het inschatten van iemands lengte, overdrijven daarin vaak, en hebben ook de neiging om elkaar na te praten, blijkt uit talloze onderzoeken. Was de reus dus wel echt een reus?

Er is nog een optie. Edmond Masson, met wie de broers in Frankrijk overvallen pleegden, zou 180 cm zijn geweest en daarmee groter dan de Slimans. Hij maakte bovendien indruk met zijn bodybuilderlijf. De reus zou volgens getuigen van de overal in Eigenbrakel met een Brussels accent hebben gesproken. Masson, die eind vorig jaar overleed na lang onvindbaar te zijn geweest, voelde zich dermate thuis in Brussel dat hij, na een ontsnapping uit een Franse gevangenis, een veilig heenkomen zocht in de Belgische hoofdstad.

De weduwe van de restaurateur

De connecties tussen de bende-Sliman en België zijn in elk geval nauw. Het is mogelijk dat ook een Belg meedeed. Adam sluit niet uit dat restaurateur annex onderwereldfiguur Michel Piro, die vermoedelijk door Thierry Sliman werd vermoord, betrokken was bij de Bende van Nijvel. Opmerkelijk is dat er in het Bende-dossier een halfverbrande foto zit die volgens het blad Paris-Match wellicht Piro’s vrouw Véronique Laurent afbeeldt. De foto werd gevonden tussen rommel die door de moordenaars in een bos was achtergelaten. Speurders zouden al in de jaren tachtig een link hebben gelegd met (de intussen overleden) Laurent.

Of de foto Laurent toont, is moeilijk vast te stellen. Veel is er niet op te zien. De foto is ook al aan andere personen gelinkt. Maar als het verhaal van Paris-Match klopt, is het wel opmerkelijk dat Laurent kennelijk in de jaren tachtig in beeld was bij de Bende-speurders. Waarom? De vroegere prostituee baatte destijds een café uit naast het restaurant van Piro, even ten zuiden van Charleroi. Thierry Sliman kende Piro via zijn vriend Patrick Verdin die getrouwd was met een zus van Véronique Laurent.

De gevolgen van het DNA-onderzoek

Wordt het verband met de Bende nu aangetoond? We gaan het binnenkort weten. Is er geen DNA-match, betekent dit niet dat het spoor-Sliman definitief begraven wordt. Er is immers geen honderd procent zekerheid dat de sigaretten door de moordenaar van Angelou werden gerookt. En het is mogelijk dat de Slimans wel de kern van de Bende van Nijvel vormden, maar dat uitgerekend deze moord door een handlanger werd gepleegd van wie er geen DNA is. Of er behalve op de sigaretten ander dader-DNA is van voldoende kwaliteit, is onzeker. Er zijn wel bloedsporen gevonden op een kogelvrij vest.

Mensen die niets zien in de hypothese-Sliman zullen allicht victorie kraaien bij het uitblijven van een match, maar de waarheid is dat geen DNA-match enkel bewijst dat het DNA op de sigaretten niet van de Slimans komt. De hypothese-Sliman blijft dan op de grote stapel mogelijke maar niet bewijsbare scenario’s liggen. Tegelijk zal dan het doek vallen voor het Bende-onderzoek, want andere onderzoeksdaden liggen er niet meer op het bordje van het gerecht.

Als er wel een DNA-match is tussen een Sliman en het DNA-spoor uit de taxi van Angelou, krijgt België meer dan veertig jaar na de feiten alsnog een begin van een antwoord. We weten dan weliswaar niet exact wie wat deed bij welke feiten, maar wel uit welke hoek de moordpartijen kwamen. En dat zou voor velen al heel bevredigend zijn, zo lang na de misdaden van de Bende van Nijvel. Dat is misschien ook het enige waarop men kan hopen, want bijna geen enkele verdachte op het lijstje van Jean-Pierre Adam is nog in leven.

Interessant is ook wat er dan nóg gebeurt. Want als de Slimans aan de Bende van Nijvel zijn te koppelen, en er een link is met Piro en Laurent, is er zelfs een indirecte lijn naar de zaak-Dutroux. Piro was een bekende van de kindermoordenaar en had, kort voor hij werd vermoord, onthullingen over de misdrijven van Dutroux aangekondigd. Welke weten we niet, maar Piro was er serieus genoeg over om de ouders van Dutroux-slachtoffers Julie en Melissa voor uit te nodigen. Ook dat dossier, dat volgens Adam nog veel losse eindjes bevat, zou dan mogelijk weer in de schijnwerpers komen te staan.

Het resultaat van de opgravingen wordt in juni verwacht.